Bermiotarra

D

DABURDUKO / DAUORDUKO

Hain arin. Dagoeneko.

DAIDXOLA

Dariola.

DALE BETI

Lelo antzean erabiltzen da, batez ere animoak emoteko.

DALEFUERTIEK

Zigorra. Zartadak.

Gazteleratik hartua, hitz konposatu honen zentzua argi dago: dale fuerte hitza pluralizatuta erabiltzen da.

DANA BIARREKUE

Dena baino gehiago gura duena.

DANA, DANA DALAKUE

Denetaz.

DANDARREZ IBILLI

Lan asko egiten jardun.

DANDANDORIDXE

Urdaibain Oka errekatik datorren behelainoa.

DANGILIZKE

Dandarrez edo dariola zerbait janztea.

DANOK BARRU

Ez da faltatzen inor.

DARDART

Zentzu askotan erabilitako forma hau, oso erabilia da Bermeon.

Hemen hiru zentzutan agertzen da onomatopeiazko hitz hau.

DARDART EIÑ

Atzez egin.

DEBALDEKO BIARRAK

Ordaindu gabeko lanak.

DEBALDEKO PAUSUEK

Alferrik emandako pausuak.

DEBALIE

Eztabaida.

DEFUNTU EDERRA

Hildako bati buruz berba egiten denean, hori esaten da.

DEGOLLUEK

Iskanbila. Errieta.

Zentzu guzti hauetan, baina, gainera, gogorrak direnean erabiltzen da.

Bermeoko hizkeran hitzak sortzeko edo egokitzeko jokaera argi ikus daiteke etsenplu hauetan. Gaztelerazko degüello hitza erabilli da:

degüellodegollu diptongoa monoptongatuz.

DEJANIELAPAZIENTZIA

Asko estutzen ez den pertsona.

Gaztelaniatik hartutako hitz honek, déjame en la paciencia, esanahi literala dauka.

DEKLARA

Nabarmen utzi. Salatu. Lotsarazi.

Gaztelerazko declarar aditza gauzak agirian jartzeko erabiltzen da.

declarardeklara.

DEKORA

Konturatu. Akordatu

Gaztelaniako decorar, hau da aprender de memoria hitza eta esanahitik zuzenean hartuta dago.

Ez du Azkuek bere hiztegian Bermeorako jartzen duen zentzuaz jarri. Honek, flojo, tardo zentzua jartzen dio.

DEMANDUEN

Denboran.

DEMASA / DEMASEKUE

Ahozabal. Demasekoa.

Erdarazko de más hitzak gehiegikeria adierazten du.

de masdemasa.

DENPORALTZA

Ekaitz gogorra. Leunagoa denean denporalie esaten da. Baina kasu honetan -tza ugaritasunezko atzizkia jarri da.

Azken esaldi honetan gainera, handi adjetiboaz indartu da denporaltza.

DERROT

Zuzen.

Hitz hau gaztelerazko derrota = rumbo de las embarcaciones hitzetik hartua da. Azken bokala galdu ondoren derrot geratu da eta zentzua aldatu egin da pixka bat, con rumbo izan beharrean derecho, sin parar egin da.

DESABANDONA

Abandonatu.

Arraro samarra den arren, hitz honek esanahi hori dauka Bermeon. Oso erabilia da gainera.

Ikusten denez, abandonar gaztelerazko aditza eta euskaraz ere erabiltzen den des- aurrizki negatiboa erabiliz, aurkako hitz bat sortu da. Hala ere, zentzua bera da.

DESAPARTA

Banandu.

Desabandona hitzaren jokabide berdina hartu du.

DESASIDU

Desegin.

Kasu honetan du partizipioa erabili da gaztelerazko hitza euskaratzeko.
dezhacer + dudesazedudesasidu.

Adberbio moduan.

dezhacer + tadesazetadesasite. Askotan atzizki biak hartzen ditu: dezhacer + du + tadesazedutadesasidute.

DESBRAZETE / DELBRAZETE

Besotik helduta.

Gaur egun askoz gutxiago erabiltzen da, del brazo erabiltzen baita.

DESETXUE

Enbata. Denboralerik gogorrena.

DESGUARNIE

  1. Denborale gogor baten baporeko horniketa guztiak apurtu edo galtzea.
  1. Baina hitz hau herrira pasatu da eta egoera askotan erabili ere. Esaterako, indarrak galduta, gauzak apurtuta edo soinekoak urratuta gertatzen direnean.

DESIGUALEKO BERBAK

Berba desegokiak.

DESIGUALEKUE

  1. Desegokia. Pertsona edo gauza.
  1. Figuratiboan, korrontearen aurka dabilena.

DESKANTZO

Deskantsatuta egon.

DESKANTZOZKUEK

Oso erosoak.

DESKEDE

Distraitu. Deskuidatu

Ez da arduragabekeria, adia galtzea baizik.

Gaztelerazko descuidar aditzetik hartuta dago baina zentzua ez berdina.

descuidardeskide. Hau deskidatu izan beharko litzateke, baina ez du eman.

DESKIDUE

  1. Oharkabetasuna. Despistea.
  1. Badaezpada Beste kasu hau zalantzan jartzea da.

descuidodeskido. Hemen uii monoptongatu da.

DESKONORTA

Kolorea galdu.

DESTROZUE

  1. Balentria.
  1. Kantitate handia. Asko.

DINGILIZIKE

Zintzilik.

DIROTZUE BAIÑO OKINTZUE OBETO

Batzuk dirua daukaten itxura ematen dute diru asko izan gabe, beste batzuk, ordea, isilean, diru asko edukitzen dute.

DIROZ ITXOTA

Dirua diruaren gainean.

DIRUE LASKA

Dirua gastatu.

DIRUEK GATX / KALTE EIÑDXE

Harrokeria gainezka, diruaren diruaz.

DIRUEK TIÑONIEN

Diruak berak esan zer egin behar den.

DIRUEN KUKURRUKUE

Diruzale amorratua.

DIRUEN MAMARRUE

Diruzale oso amorratua.

DIZENAK ETA EZTIZENAK

Egiak eta gezurrak.

DOIDXE

Inspirazioa. Argitasuna.

DOLLIDU

Ez damutzea.

Gaztelaniako doler hitza erabiltzen dugu damu dugula esateko.

DOMA

Ofenditu. Menperatu.

Gaztelerazko domar aditzaren zentzua daukate azken bi esaldiok. Formaz berdinak badira ere, esanahia ezberdina daukate.

DUNGULUE

  1. Artirinarekin egiten den orea, gero esnea botata. Konparazioan erabiltzen da. Oso normala da Bermeoko hizkeran.
  1. Zentzu figuratiboan: jirak eta birak eman gai bati.

Azkuek, Bermeoko hitza bezala azaltzen du, baita Mundaka eta Txorierrikoa ere.

DUNGULUE ATARA

  1. Jipoitu.
  1. Gauza bat asko erabili.

DUNGULUE LEZ

Masa bat eginda.

DURDOIEN MOSUEK

Ezpain lodiak dituen arraina. Konparazioan erabilia.

Kasu askotan bezala, arrain baten izena erabili da adjetibo bat sortzeko.

DURKUBETUTE

Umeak logura direla adierazteko erabiltzen da.

DXABIE

Zerbait ospatzeko egiten den bazkaria edo afaria.

jana hitzarekin batera erabiltzen da, baina hau gutxiago.

DXABONADURIE

Arropa garbiketa.

Hitz hau, fonetikazko aldakuntzen bidez ezberdintzen da gaztelerazkotik. Normalki erabiltzen den hitz bat da, eta aspalditik gainera.

DXABOTURE

Xaboi-ura.

Hitz hau ere, bestea bezala aspalditik sartu da Bermeon, duela laurogei urteko Ortuzarren Oroigarriak liburuan agertzen da.

DXAKADA BATEN

Berehala egin.

DXAKENARRO

Arrantzaleen itsasoko jantzia. Gaur egun euritarako aproposak daude, baina aurrerago olanaz eta gero linaza olioa emanda erabiltzen zirenak dira. Baina orain ere izen hori ematen zaio.

Entzadu eta frakonozkuek hitzen antzerakoa beste hau, entzaduek jaka eta frakaren konjuntoa da. frakonozkuek frakak dira eta dxakenarroa jaka da. Hirurek hartzen dute izen ezberdina.

jaka + larru / namildxalcenarrudxakenarro.

Aurretik esandakoa kontutan izanik, hemen ere u bokalea deklinatu gabe doan hitzean o bihurtzen da.

Kasu honetan, ez da larruzko jaka, linaza olioa emandako olanazko jaka baizik. Gero, horrek larruaren funtzioa beteko du.

DXAKIDXE

Jaki.

DXAN DA LO

Jatekoa oso ondo dagoenean esaten da.

DXAN-DXAN BARIK

Erdi janda ibili.

DXANA

Dxabie hitzaren parekoa da, hau da, zerbait ospatzeko egiten den bazkaria edo afaria, baina hau gaur egun erabiliagoa da.

DXANGANGAR

Jateko gogorik ez.

Forma hau, hiztegietan datorren jangar hitzaren aldaera izan daiteke.

DXANOIXU-DXANOIXU

Janaria bikain prestatuta.

DXANTXAKURRE

Beste batzuen lepotik bizi dena. Engainatzen duena.

DXANTZI BAKO TXORIDXE

Konparazioan osagaiak falta edo gauza eskasekin jantzita.

DXARRA KATILLUEK

Pitxer eta katiluak. Jarra hitza erabili da.

DXIBO-DXIBO

Zabua. Columpio.

DXIGOTAK

Iskanbilak. Haserrekuntzak.

DXIGOTILLEK

Iskanbilak. Haserrekuntzak. Baina txikitasunaren atzizkia hartuta.

DXIK ETA DXAK

Azkar.

DXIPETOI / IE

Jaka luzea. Zentzu peioratiboan erabiltzen da.

Hitz honekin batera jipoi ere erabiltzen da; eta gaztelerazko chaquetón hitzaren azken silaba ton eta jipoi hitzaz konposatuta dagoela dirudi.

jipoi + tonjipoitondxipetondxipetoi.

DXIRTADA

Distira.

DXO ONDARRU DXO MOTRIKU

Bueltak emanda ere, beti bueltatu leku berdinera.

DXO POPAN DA KALERA

Kanporatzea. Kalera bota.

DXO TA BUELTA

Astindu. Kolpea eman.

DXO TA PASA

Azkar edo erdipurdika egin gauzak.

DXO TA SU

Erabat haserre.

DXO TA TAPA

Itsasoko termino bat da. Eguraldi txarra dagoanean, olatuek ontziaren gainetik pasatzen dira, eta orduan dxo eta tapa dabiltzala esaten da. Gero herrira pasatu da, eta arraina, dirua edo beste edozer ugari dagoenean aplikatzen da.

DXOKAZO

Zerbaiten kontra jo.

Hitz hau jo erazi izango da seguruena, -era- zatikia galdu eta -ka- tartizkia hartu ondoren: jo + ka + zo.

Baina beste hipotesi hau ere kontutan izan beharko litzateke: beste kasu batzuetan bezala gazteleratik hartutako tortazo hitzaren -zo atzizkia izan liteke.

DXOSI

Arraina josi, harrapatu. Konparazioan beste edozer harrapatu. Arrantzale giroan erabiltzen den hitz hau nahiko zabala da beste testuinguru batzuetan ere.

DXOSUE / K

  1. Denbora laburreko haize eta euri gogorra.
  1. Haize gogorrak itsasoa harrotzen duenean.

DXOTA

Erdi edo osorik erotuta.

D.A.R.k bakarrik jaso du honen aldaera bat izan daitekeen joa forma. Hau, jo aditzaren sailean, XL. definizioan, Harriet-en zita bat azalduz, tocado de la cabeza definizioaz agertzen da.

DXUENA

Gastuak. Diruaren irteera.

DXUN KAKA SALTZIEN

Zoaz pikutara!

DXUN POR DXUEN

Joan, baina gogo gabe.

DXUSTURIDXE

Tximista. Tximistargia.