Bermiotarra

K

KABRA GORRIDXE

Itsas kabra. Konparazioan, kolore gorriagatik.

KABU MONTA EZIÑIK

Gura eta ezinezkoa gertatzen danean. Batez ere ekonomian.

KADERA

Hemen, mokorra, izterra, berna eta oina, dena batera hartuta izango da.

Azkuek ere jaso du, baina honek, extremidad inferior dio. Kintanak, pierna jartzen du.

KADERAK ALTZA

Denbora ez galtzea.

KADERAK MOBIDU

Denbora ez galtzea.

KAELA

Ogi zati handia.

KAFEKOLETXIE ESNIEGAZ

Kafesnea.

KAIDIE

Joera.

KAIGANE

Goialdea.

Hitz konposatu honek erabilera zabalagora jo du:

kai + ganekaigane.

KAIXE

Arduratu.

KAIÑE

Itsasertzean edo itsasadarretik irteten duen behe-lainoa. Kalima.

KAKA

Mozkorra.

KAKA ATARA

Errieta gogor egitea.

KAKA BADAN / ZARAN BEZ

Arreta erakartzen ez duen gauza edo pertsona.

KAKA BURUTIK BERA

Aintzakotzat hartu ere ez, abusatu, burla egin.

KAKA DAIDXOLA

Larri ibili, estu, arduratuta.

KAKA EITXEKO ASTI BARIK

Beti presaka ibiltzea.

KAKA EITXEKO BALIDXO BEZ

Ezertarako balio ez duen pertsona.

KAKA EITXEKO INDXARRIK PEZ

Pertsona epela, energia bakoa.

KAKA EITXEKO MOLDARIK PEZ

Pertsona epela, energia bakoa.

KAKA MEIAU EIÑ

Ekonomian zuhurtziaz jokatu beharra, arreta handiz ibili.

KAKA MOKORDUE LEZ

Bertan behera itxi, botata, edozelan.

KAKA OKIÑ

Figuratiboan torta.

KAKA PURRUSTIE

Esaldi honek, segun eta zein tonutan egiten den berba, esanahi ezberdina edukiko dau: sinestezina den gauza bat errefusatzeko, burlazkoa, haserrea adierazteko.

KAKABELENA

Marea behean dagoenean agertzen den lokatz beltza.

Azken esaldi honetan kaka hitza errepikatuta agertzen da.

KAKABIARRAK

Lan edo behar zikin guztiak.

KAKADXALE

Pertsona zekena, dirua gastatzea gustatzen ez zaion pertsona.

Adjetibo honen konposizio gaiak izen bat eta adjektibo bat izanda ere, gero adjektibo bat besterik ez du eman.

KAKAGAZ ARPEIDXEN DXO

Burla egin. Engainatu.

KAKALARRIDXE

Dena arin egitea nahi duena.

KAKALEKUE

Itsasontzietan komuna bezala funtzionatzen duen leku bat. Hala ere irola hitza jarrita agertzen da Dena den, herrira pasatu dena lehenengoa da eta esanahi berdina emango diogu komunari, nahiz eta askotan peioratiboa izan.

KAKAMOLTZO

Kakalarridxe-n alderantzizkoa eman digu. Pertsona trankila.

KAKANARRUE

Pertsona edo gauza txikia, eskasa, gutxi garatua.

KAKATAN PLAUST

Bi zentzu adierazten ditu: geldi geratu basatan edo leku zikin baten eta figuratiboan, arazo ez atsegin baten sartu.

KAKATROSKUE

Pertsona edo gauza dorpea, zabarra.

KAKATZA OKIÑ

Figuratiboan torta. kaka okin-en parekoa dugu, baina gogorragoa da.

KAKOTA

Mozkorra.

KALAI MALAI

  1. Erdipurdian ibili. Ez ondo. Pertsonak zein gauzak.
  1. Badaezpadako pertsona edo gauza.

KALAMATRIKA

Eztabaida. Iskanbila.

Azkuek jaso du bere hiztegian, baina zentzua el clamor en la conversación eta griterio da. Kintanak, ostera, sabiduria maliciosa dela dio. Beraz, esanahi ezberdina.

KALBA

Piper egin. Eskolara joan barik kalean geratzea. Analogiaz, beste leku batera ez joatea kalba izaten da.

Azkuek, hitz honen definizioa juego de bolos dela dio. Baliteke hortik sartzea, umeek eskolara joateari uzten diotelako kalean jolasteko. Baina zalantzazkoa denez, zalanetan jarri behar.

KALBISTERO / A

Piper egiten duena.

Beste hitz batzuekin gertatu den bezala, bi hitz hauek ere erdaraz berba egiten denean ere entzuten dira:

KALE GOGORRIEN

Miseria gorrian.

KALIEK AUSTEN

Kaleetan zehar ibili. Kalez kale.

KALINPAN

Egunaren ordu guztietan kalean egotea.

KALINPANERATU

Kalean ibiltzen obitu dena.

KALINPANERO / A

Kalean orduak ematen dituena. Gizonezkoa zein andrazkoa.

Hitz hau gaztelerara ere pasatu da, askotan eres una kalinpanera ere entzuten baita.

KALMA ZURIDXE

Itsaso barea. Konparazioan ere erabiltzen da. Haserrekuntza ondoren, gauzak bere onera doazenean.

KALMUNE

Bare unea. Zentzu guztietan erabilia.

Beste askotan legez, itsasoko berba bat beste estraktu batzuetara zabaldu da.

KAMADEMOILLIE

Antzina, koltxoiaren azpikoa deitzen zitzaion gaur egun somier deitzen zitzaionari.

KANKAMO

Burmuina, burua (figuratiboan).

Hitz hau, ontzietan txikotak amarratzeko kabilen gaztelerazko encamo izenetik dator. Gero, zentzu figuratuan beste esanahi hori hartu du.

KANKANKAN

Karkarkar barrea bermiotarrez.

KANKAÑADO

Azaleko nafarreria gaixoak aurpegian utzitako zuloak dauzkanari esaten zaio, gizona zein emakumea izan. Gauzei ere aplikatzen zaie.

KANKILLOI

Bonbiltzar.

Azkuek ez du jaso hitz hau, baina bai kankil forma. Baliteke hau izatea bestearen oinarria. D.A.R.k bai jaso duela Bermeokoa dela azalduz.

kankil + -oi atzizkia → kankilloi.

KANKINKABARA

Edozelan. Inklinatuta. Okertuta. Txarto jarrita.

Umeen antzinako jolas baten izena hartu du. Ormara begira kan-kin-karaba esaten zen. Nondik pasatu den hizkera arruntera inork ez daki.

KANPA DOBLADUEK

Elizako kanpai guztiak batera jotzen dutenean. Konparazioan zerbait ospatzen denean.

Bitxia da, berbak laburtzen ohituta dagoen batek doblauek esan beharrean, osorik esatea, dobladuek.

KANTA BARIK LO

Berehala loak hartzea.

KANTA SEGIDILLETAN

Eten gabe kantatzen aritzen denean.

Andaluziako seguidillas berba hartu da esaldiak egiteko. Agian, euskarazko abestiak ez zirenez entzuten, orduko jendearentzat kantu guztiak ziren seguidillas.

KANTSAZIÑO

Nekadura. Ahuldura.

KAPAN

Denboraleari aurre egiten, geldi itsasoan. Konparazioan herrian denbora txarra dagoenean edo gauzak txarto doazenean.

Maileguzko berba bat hartzen dugunean askotan egiten den bezala sustraia bakarrik hartu da.

KAPAUE

Lainotua.

Gaztelerazko encapotado hitzetik sortua da.

encapotadokapotadokapotauekapaue.

KAPONA

Emakume antzua.

Gaztelerazko capón = pollo castrado hitzetik dator; baina hitz hori emakumezkoentzat desegokia denez a bat sartu zaio femeninoa egiteko.

KARINKARA

Aurrez aurre.

KARNADA

Karnata sexuala.

KARRAJO

Etxeko ibilgua.

KARRAMARRUE

Minbizia.

KARRERIE

Solasgaia.

Ez dago argi nondik sar zitekeen gaztelerazko hitz hori eta gainera zentzu horrekin.

KARRIDXUE

Igarotzea.

Gaztelerazko acarreo.

KARRIE

  1. Jausi. Behera etorri.
  1. Igaro.

Gazteleraz acarrear izango da.

KARTA FALTZO

Pertsona faltsua.

KARTAPARTILLEK

Kontuak konpondu; zentzu guztietan.

Hitz honek ez du zentzu handirik formari begiratu ezkero, baina hor dago eta badirudi, cuentas de partija hitz multzotik sartu dela. Partille arrainontzietan egiten den diru banaketa da. Eta banaketa hori mahai baten inguruan egiten zenez, mahai gaineko kartak edo karta-partillek hori izan liteke.

KARTOLAK

Gurdien hegaletako tapak.

KASKABELA LAKUE

Oso arrain freskoa. Batez ere bokarta.

KASKANTE

Alditsua, koskatia. Pentsaera erraz aldatzen duen petsona.

KASKARRATOIE

Haitzetan aurki daitekeen karramarro txiki uletsua.

KASKIE

Zoratu, erdi edo osorik.

KASKIETA

Zoratu, erdi edo osorik, kaskie-ren adberbiozko forma da.

KASKOTIE

Atunaren buruaren atzealdea. Konparazioan edozein pertsonaren burua.

KATAPLASMIE

Pertsona gogaikarria. Lapa.

Gazteleraz ere horrela esaten zaio pertsona lapa bati.

KATUEK AUEN IBILLIKO MODUEN

Urratuta. Erasanda.

KATUEN BIZARRAK FEO

Gauza itsusia katuaren bizarrak bakarrik direnaren ustea.

KATUEN GLORIDXEN

Eguzkitan katuak egoten diren moduan, lasai eta gozotan.

KAÑABERA TXIKIDXEGAZ DIRUEK ALA

Diru asko irabazten.

KAÑADA

Berna-hezur. Tibia.

D.A.R.n bakarrik dator eta T. Etxebarriaren Lex. aipatzen du.

KAÑUEK KONPONDUTEN

Haserre bizian jarri.

KEBRA

Erabat nekatuta. Ahulduta.

KEIE ATARA

Bi zentzutan agertzen da: biziki jardun egitekoan, eta errieta ederra egin.

KEO

Nekatuta, lanerako adore gabe, zentzu figuratuan, noski.

Ingelesezko knock-out etik dator.

KERIXE DIRUE

Diru gutxi. Asko izanda ere, gutxi iritzi.

KIKADA

Begirada bota.

KIKILDXU

Koldartu.

KIKILLE

Zakila.

KIKIMERA / KIKUMERA

Must egin uretan.

KIKIRIKI ATZA / USEIÑE / SUNDIE

Lehenengo hitzak oilar gaztearen kantua esan nahi badu ere, kasu honetan beste modu batera erabiltzen dugu, hau da, kea esan nahi du. Gero sund(e)a, usaina eta atza berbak erabiliz egingo dugu lokuzioa.

Azken esaldi honek informazio gehiago ematen digu, zeren kea hitza ijitoekin elkartzen baitugu.

KIKU

Begirada bota. Kikada hitzaren sinonimoa izan daiteke.

KIKUKE

Kirik egiten. Zelatan.

KILIN KOLAN

Segurua ez dena. Kolokan dagoena.

Hitz hau, Azkuek bere hiztegian jaso duen kili-kolo hitzaren aldaera izan daiteke.

KINITO

Ardo gozoa.

Quina edariaren izena hartu dute ardo gozo guztiek, apur bat aldatuta, noski. Kasu honetan diminutiboan hartu da.

KINKILLEIDXE

Kinkila. Purtzileria. Zentzu despektiboan, zirtzileria.

Normala da kinkila dendetan saltzen diren gauzen artean zirtzileria izaten denez, honi kinkilleidxe deitzea.

KINPULIE GANETIK KENDU

Mozkorra gainetik kendu.

KINTXEL BAT

Asko, kantitate handia.

KIÑE

Azkura izaten denean hazkatzea.

KIRIKILLO

Ile kizkurra.

KIRIKINA

Ardo gozoa. Kinito hitzaren parekoa dugu, eta jatorria ere berdina.

KIRRIKILLUEK

Barrokismoak.

KIÑADA

Keinua.

KIÑE

Zirikatu. Zentzu guztietan.

KIÑUE ATARA

  1. Biziki jardun egitekoan.
  1. Errieta egin.

zure aiztiek laguneri kiñue atara tzo, eintzozen aldarridxekaz...

Baina beste zentzu baten ere erabiltzen dela baieztatu dugu.

KLARIE

Egunsentia. Itsasoan erabiltzen den berba bat da. Herrian ere esaten da.

KLAROTASUNE

Egunsentia, klarie baino gehiago esaten da herrian. Eta gainera, eguraldiari dagokio, hau da, zeruan hodeiak egon ala ez, horren arabera esaten da.

Gaztelerazko claro hitzari -tasun atzizkia jarrita egiten dugu.

KOBLA

Arrantzarako apareiua. Kordelean amuak jartzen dira, terminorik terminora, tertza moduan. Askotan arraina amu baten baino gehiagotan etortzen da. Baina konparazioan arrainak neskak edo mutilak izango dira.

KOFRIE LEZ BETETA

Kofra itsasoko txori bat da. Honek harrapatzen duen guztia jaten du. Horregatik betekada egiten dugunean esaten dugu hura legez beteta gaudela.

KOIDXIDU

Batu. Itsasoko terminoa da, tresna edo apareiuak batzea esan nabi du. Baina herrian asko erabiltzen da.

Gaztelerazko coger da. Baina Mañu eta Bakio bitartean dauden baserriren baten koixu entzun dut.

KOIPEZTO

Pertsona zikina.

KOIPIEN ANDIKO MANDIE

Pertsona edo animalia oso zikina.

Koipearen handiko alderdia garbia beharko luke izan, baina ez, horretan geratu da. Gainera, ikusiko ditugu geroago beste adibide batzuk.

KOIPIEN ARRAZIE

Pertsona edo animalia oso zikina.

KOIPIEN MAMARRUE

Pertsona edo animalia oso zikina.

KOIXO

Herren.

KOIXO KOIXOKA

Herrenka.

KOKOTA DXAN

Zigortu. Zentzu figuratiboan, noski.

KOKOTA KENDU

Gogor zigortu. Zentzu figuratiboan, noski.

KOKOZILLO

Lepondo. Kokot.

Hitz hau konposatua da:

kokot + zulokokozulokokozülokokozilokokozillo.

KOLARRA

Etxeko portalea.

Badirudi gaztelerazko corral hitzetik sartu dela. corralkorralakolarra metatesiaren bidez. Azkuek Mundaka eta Bermeorako jaso du hitz hau.

KOLKOKO OPILLE

Bakoitzaren interesak defendatu.

KOLORIE

Arrabia. Kolera. Azentuatu egin behar dugu hitz borren zentzua argi uzteko.

Gaztelerazko cólera zuzen zuzenean sartu da. cólerakolerakoleriekólorie bokalaren asimilazioz.

KOMADA

Antzinako armairu bat.

Gaztelerazko comoda -azentu barik- da. comodakomodakomada bi o horietako baten disimilazioz.

KOMENIMENTUE

Egokia dena. Komeni dena. Egiteko dagoena.

Gaztelerazko convenir, euskaraz komeni hitzari -mendu atzizkia gehitu zaio, ez da egokia, baina horrela gertatu da.

KOMOSINO

Hala delakoan.

Ikusten denez, gaztelerazko como si no... lokuzioa, berba bihurtu da.

KONDUTIE

Fama. Erreputazioa.

Gaztelerazko conducta = manera de proceder hitza hartu arren, zentzua aldatu egin da.

KONDUTIE KRIELIEN

Pertsona bat difamatzea.

KONKABIDE

Gauza batentzat egokia den zuloa.

KONKABIDEKO

Gauza batentzat egokia den zuloa, konparazioan, edo zentzu figuratuan, pertsona ere izan daiteke egokia den zuloa.

KONKAN

Zalantza. Desoreka.

KONOGRAFUE

Fonografoa. Gaur egun tocadisco erabiltzen da gehien bat, baina noizbehinka entzuten berba hori.

KONPLIMENTO BAKUE

Harrokeria gabeko pertsona.

KONTADUIDXERAKO

Kontagaia.

KONTUEK ETA ERROZOIEK ESKATU

Esaldi hau oso erabilia da edozein egoeratan. Esaldiak ikusiz gero, hobeto adierazten da horren erabilera nolakoa den.

KONTXIDXOPIEN

Udaletxearen azpian.

Kontzeilupean berbatik datorrela uste dugu.

KOPLA

Tontakeria. Aitzakia.

Azkuek ez du zentzu honetaz jaso hitz hau. Bai, ostera, D.A.R.k T. Etxebarriaren Lexicon liburuko zita bat aipatuz.

KOPLOSO / A

Tontakeriak egiten dituen pertsona.

Berba hau kopla ren eratorria da, adjektibo bat sortzeko posibilitatea eman du.

KORDEL FALTAUE

Esanahi ezberdinak hartzen ditu esaldi honek. Batzuetan pertsona trakets bat definitzeko erabili ohi da. Baina nik zalantzazko erreputazioa daukan pertsona definitzeko ere aurkitu dut, eta ez gutxitan.

KORDU

Etorri, forma inperatiboan, baina tonua ez da aginduzkoa.

Hitz honen jatorria gaztelerazko correr bada ere, euskarazko korridu horren laburpena da.

KOROSKERA

Itsasontzi baten aurrearen itxura. Baina, askotan, herriko hizkeran, pertsona baten aurpegia edo egitea edo antza izatea da.

Korosta hitzaren eratorria dela esan beharra dago.

KOROSTA

Bermeon korosta itsasontziaren aurrea izan arren, beste leku batzuetan, hau da, beste herri batzuetako arrantzaleen artean, atzeari dagokio.

Gaztelerazko codaste dela dirudi hitz honen jatorria: codaste, madero vertical sobre el extremo de la quilla que sostiene el timón.

co dastekodastekorosta.

dr normala den bezala Bermeon. Gero, nomalak diren bokalen irekiera eta asimilazioz iritsi da guk erabiltzen dugun formara.

KORRESPONDENTZIDXE

Aire korrontea. Ez dauka gaztelerazko posta zentzua.

Nondik sar zitekeen berba hau zentzu honetaz, ez da erraza jakitea. Hala ere, gaztelerazko corriente izango zuela oinarri ez da baztertzekoa. Baina formaz ere, bi hitzak oso urrun daude elkarrengandik.

KORRI / DXE

Abiadura.

KORRI KORRIKUE

Oso arrunta, balio gutxikoa. Askotan ardoa izaten da.

Lehenengotan edariei zegokien hitz hau, baina orain beste gauzetara ere pasatu da.

KORRONTA

Ur korrontea. Zentzu figuratuan, pertsonen korrontea.

Azkuek ez du jaso, eta D.A.R.k torrente zentzuaz jaso du Añibarroren zita bat aipatuz.

KOSTA / IE

Diru eza. Diruaren krisia.

KOSTAZKANIEN

Azken-azkenean. Akabu-akabuan.

KRIENTZA

Lotsa. Heziketa.

Gaztelerazko crianza hitzetik datorrela ezin ukatu, gero esanahi ezberdinez erabiltzen bada ere.

crianzakriantzakrientza.

KRISKO

Lapurtu. Gainera hitz hau eskuaren keinu batez lagundurik joaten da gehienetan.

KRISTON SERRIE

Hori eta gainerakoak.

KUADRA

Topo egin.

KUKURRUKU EIÑ DXE

Pertsona batek edo batzuk, aberasten direnean, botereaz eta harropuzkeriaz jarduten dutenean.

KUNTURRUNIE

Ingurua.

Gaztelerazko contorno hitzak beste bat hartu du euskaraz emateko.

kontomokontomo + unekontornounekunturrune.

KURTZIE IKUSI

Asko sufritu.

KURTZIOKO TXILIÑE

Eten barik berba egiten duen pertsona.

KURUBIDXUE

Liztorra.

KURUBIDXUE LEZ

Liztorra legez, burrunbatzen.

KUSTIÑUE

Arrazoi. Motibo. Kausa. Hala erem lelo baten antzera erabiltzen da solas baten.

Ia ehun urte da berba hau erabiltzen dena, eta ez dirudi galtzear dagoenik.

KUTXILLORA DXUEN

Ebaketa bat egitera joan ospitalera.

KUTXILLUEK ETA ASKAK

Iskanbila.